Khám phá cội nguồn lịch sử và văn hóa xứ Dừa với chương trình “Về chốn hiên mai”

05/03/2026

“Khí thiêng hun đúc bạch mai thần

Phú Tự đình xưa bóng rợp sân”

Mỗi độ xuân về, có dịp ghé thăm đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long), du khách không khỏi trầm trồ trước gốc cổ thụ Bạch Mai đã tồn tại hơn 300 năm nở hoa trắng xóa. Người dân nơi đây, nhất là các bậc cao niên, không ai là không biết đến gốc Bạch Mai nức tiếng này. Đây là cây bạch mai cổ thụ hiếm hoi còn sót lại ở Nam Bộ, gắn liền với lịch sử khai hoang mở đất của cha ông ta vào giữa thế kỷ XVIII.

Cổ thụ Bạch Mai trong sân đình Phú Tự (ảnh: Hoàng Nam - VnExpress)

Tương truyền, khi các lưu dân đầu tiên đặt chân khai phá nơi đây đã phát hiện một loài cây lạ, dáng dấp to lớn, cứ độ tiết xuân sang là hoa nở trắng xóa. Không giống như những loại mai vàng khác, Bạch Mai không cần lẩy lá mà vẫn có thể ra hoa và chỉ ra hoa một lần vào mùa xuân, khoảng từ Rằm tháng Giêng đến đầu tháng 02 âm lịch. Ngày nay, cây cổ thụ Bạch Mai tại đình Phú Tự không chỉ minh chứng cho bề dày lịch sử, nét đẹp văn hóa của người dân bản xứ mà còn trở thành điểm đến thu hút khách thập phương. Từ trung tâm phường An Hội, đi theo tỉnh lộ 885 khoảng 5 km hướng về cầu Chẹt Sậy, gặp ngã ba rẽ trái vào con đường nhựa sẽ đến được đình Phú Tự. Đình Phú Tự và cổ thụ Bạch Mai đã được công nhận di tích cấp tỉnh theo Quyết định số 75/QĐ-UBND ngày 10/01/2008 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre và cây bạch mai trong sân đình được công nhận Cây di sản Việt Nam vào ngày 13/02/2014.

Đình Phú Tự (ảnh: TTXTDL)

Về thăm ba dãy cù lao xứ Dừa - Bến Tre (cũ), tìm hiểu về lịch sử, bản sắc văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo của người dân nơi đây, không thể không tìm đến vùng đất Ba Tri (một huyện của tỉnh Bến Tre trước đây, nay là địa phận gồm 07 xã: Tân Thủy, Bảo Thạnh, Ba Tri, Tân Xuân, Mỹ Chánh Hòa, An Ngãi Trung và An Hiệp). Trong sách Phủ biên tạp lục, giữa thế kỉ XVIII, Lê Quý Đôn viết: “Từ các cửa biển Cần Giờ, Lôi Lạp, cửa Đại, cửa Tiểu trở vào toàn là rừng rậm hàng ngàn dặm”. Nhưng đó chỉ là cảnh sắc bên ngoài, còn bên trong đã có dấu ấn cư dân vào khai phá sinh sống. Khi đặt chân lên đất Bến Tre, những lưu dân người Việt chọn những giồng đất cao ráo để an cư lạc nghiệp. Vùng đất Ba Tri được khai phá sớm nhất vì nơi đây là địa điểm dừng chân của các lưu dân theo đường biển; qua thời gian, dân cư ngày càng đông đúc, lập nên thôn, trại, làng.

Từ đình Phú Tự di chuyển về xã Lương Phú hướng đi Ba Tri, dừng chân tham quan chợ Mỹ Lồng - một trong những ngôi chợ lâu đời nhất của Bến Tre, nổi tiếng với đặc sản bánh tráng Mỹ Lồng. Theo sách Gia Định thành thông chí: “Nơi bờ phía bắc (sông Bến Tre) là chợ Mỹ Luông (tên cũ của chợ Mỹ Lồng) phố xá liền lạc, người buôn bán tụ hội đông đảo”. Từ lâu, chợ đóng vai trò là không gian văn hóa - kinh tế - xã hội đặc trưng, lưu giữ bản sắc và ký ức cộng đồng. Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, chợ Mỹ Lồng còn được xem là di sản văn hóa phi vật thể phản ánh phong tục vùng miền; nơi trải nghiệm lối sống dân dã, hồn hậu của người dân xứ Dừa. Cách chợ không xa, một công trình kiến trúc tín ngưỡng đặc trưng của cộng đồng người Hoa được gọi với cái tên thân thuộc “Chùa Bà Mỹ Lồng” hay hoa mỹ hơn là “Thất phủ Thiên hậu cung Mỹ Lồng” - nơi chiêm bái và cầu bình an, bảo hộ cho dân làng, đặc biệt là ngư dân, thương lái. Còn với những ai yêu thích tìm hiểu tín ngưỡng về đạo Công giáo, không thể không ghé qua Nhà thờ giáo xứ Mỹ Lồng - một cơ sở công giáo lâu đời tọa lạc trên địa bàn xã. Bên cạnh đó, trên tỉnh lộ 885 đoạn gần chợ Mỹ Lồng, du khách còn có thể rẽ trái về xã Lương Hòa - nơi có ngôi Phước Long cổ tự hơn 250 năm tuổi giữa lòng xứ Dừa, một trong những ngôi chùa lâu đời nhất tỉnh (hình thành từ năm 1769). Điểm nhấn độc đáo của chùa là Vườn Đại Nguyện với 49 pho tượng Phật bằng đá hoa cương, trong đó có tượng Phật A Di Đà cao đến 10 mét. Gần ba thế kỷ trôi qua, nơi đây không chỉ là chốn tu hành của Phật tử, mà còn trở thành điểm tựa tinh thần vững chãi cho người dân.   

Phước Long cổ tự (ảnh: Ngọc Trường)

Tiếp tục dọc theo tỉnh lộ 885 trên địa phận xã Lương Phú, du khách dừng chân viếng thăm Di tích lịch sử cấp quốc gia Mộ và Đền thờ Lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng. Ông là người con của vùng đất Mỹ Thạnh, Giồng Trôm (nay thuộc xã Lương Phú, tỉnh Vĩnh Long). Lịch sử ghi lại, dưới thời kháng chiến chống Pháp, ông giữ chức Lãnh binh và đã có nhiều công lao to lớn với đất nước trong công cuộc chống giặc ngoại xâm, trong đó có trận phối hợp chiến đấu với nghĩa quân Trương Định. Ngày 27/6/1866, ông bị trúng đạn, tử thương trong một trận giao chiến kịch liệt với Pháp. Sau khi ông chết, thi hài được đưa về quê an táng; năm 1984, nhân dân địa phương đem bài vị của ông vào đình thờ như một vị thần. Theo thời gian, đền thờ Lãnh binh Thăng đóng vai trò như một nhân chứng sống, mang giá trị cốt lõi trong bề dày văn hóa; là một trong những nơi lưu giữ cốt cách, khí phách dân tộc của vùng đất này qua các giai đoạn dựng nước và giữ nước.

Di tích Mộ và Đền thờ Lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng (ảnh: Báo Cần Thơ)

Từ di tích Mộ và Đền thờ Lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng, tiếp tục di chuyển theo tỉnh lộ 885 khoảng 30 km du khách sẽ đến được địa phận xã Ba Tri. Theo tư liệu lịch sử “Ba Tri - Đất và Người” xuất bản năm 2022 của Ban chấp hành Đảng bộ huyện Ba Tri: vào cuối thế kỉ XVII đầu thế kỷ XVIII, Ba Tri vẫn còn phần lớn là rừng hoang và đầm lầy, nơi ngự trị nhiều loài động vật hoang dã. Và trong số đó, có hơn 120 loài chim quý hiếm như cò, vạc, cồng cộc, diệc xám, quắm trắng… dần dà kéo về đây trú ngụ, sinh sôi nảy nở, nhanh chóng tạo nên vùng sinh thái hấp dẫn, sống động và đầy màu sắc. Cái tên “Sân chim Vàm Hồ” được hình thành từ đó. Ngày 29/12/1997, Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre ra Quyết định số 2409/QĐ-UB thành lập Khu bảo tồn sân chim Vàm Hồ; đến năm 2002, nơi đây được đầu tư trở thành điểm tham quan du lịch và được Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận điểm du lịch vào năm 2020, là một trong những địa chỉ hấp dẫn cho những ai yêu thích khám phá thiên nhiên. Sau sáp nhập tỉnh, ngày 09/9/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long tiếp tục ban hành Quyết định số 1138/QĐ-UBND phê duyệt kết quả dự án “Đánh giá, đề xuất Di sản thiên nhiên cho Sân chim Vàm Hồ và khu vực lân cận”. Đây là tín hiệu đáng mừng với Vàm Hồ nói riêng và người dân tỉnh Vĩnh Long nói chung trong việc phát triển bền vững kinh tế xã hội hài hòa với bảo vệ môi trường thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học. Đến với Nông trại Hải Vân - Sân chim Vàm Hồ (xã Mỹ Chánh Hoà), ngoài hoạt động trải nghiệm rừng Vàm Hồ và khám phá thế giới chim muông, điểm du lịch còn đẩy mạnh khai thác các sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm giá trị tài nguyên bản địa như: thưởng ngoạn sông Ba Lai, tour trang trại dừa, tour ngắm đom đóm về đêm, tìm hiểu nghề truyền thống (đan đát, bánh tráng Mỹ Lồng, bánh dân gian, chợ quê, ...), giao lưu và tìm hiểu bản sắc văn hoá địa phương (nghệ thuật trình diễn dân gian Nói thơ Vân Tiên, hát sắc bùa Phú Lễ, múa rối nước, đờn ca tài tử Nam Bộ, ...). Đặc biệt, 03 cây Gừa trong khuôn viên Sân chim Vàm Hồ (một cây trên 200 tuổi, hai cây còn lại trên 100 tuổi) được công nhận Cây Di sản Việt Nam vào đầu tháng 9/2025 đã tạo thêm điểm nhấn hấp dẫn cho khu rừng, thu hút du khách trong và ngoài nước đến khám phá.

Nông trại Hải Vân - Sân chim Vàm Hồ (ảnh: Trúc Giang)

Có dịp về xứ Dừa đầu xuân Bính Ngọ năm 2026, tham gia chương trình tour điền dã trải nghiệm thực địa (Echoing Journey) kết hợp du xuân với chủ đề “Về chốn hiên mai”, du khách sẽ có cơ hội tìm hiểu về lịch sử, nét đẹp văn hóa và đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của dãy cù lao hạ nguồn sông Tiền - Bến Tre (cũ), thưởng thức hương bạch mai và cảnh sắc thiên nhiên bên bờ sông Ba Lai. Chương trình diễn ra trong hai ngày 21/3 và 22/3/2026 với lịch trình như sau:

- Ngày 01: Khởi hành từ Thành phố Hồ Chí Minh. Đến thăm đình Phú Tự, cảm nhận không gian yên bình của làng quê Nam Bộ với bạch mai khoe sắc khắp sân đình. Thưởng thức đặc sản miền Tây tại Quán lẩu mắm Trúc Giang. Sau đó, du khách tản bộ ghé thăm các điểm đến của làng Mỹ Lồng xưa: Chợ Mỹ Lồng, Thất phủ Thiên hậu cung (Chùa Bà), di tích Mộ và Đền thờ Lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng, Nhà thờ giáo xứ Mỹ Lồng và Phước Long cổ tự.

Buổi chiều, đoàn di chuyển về địa phận Ba Tri, nhận phòng nghỉ ngơi tại khách sạn 02 sao Khu trải nghiệm Cuộc sống mới - VinaEcolife (xã Tân Xuân). Đoàn dùng cơm tối ở Cá lóc nướng Cây Táo và dạo chợ đêm Ba Tri.

- Ngày 02: Tham quan chợ Phú Lễ, cảm nhận nhịp sống của người dân bản địa và ngắm nhìn cảnh sắc buổi sáng trên quê hương. Trả phòng, đoàn di chuyển đến Nông trại Hải Vân - Sân chim Vàm Hồ, trải nghiệm đi thuyền trên sông ghé tham quan Chợ rơm Ba Lai - nơi những chiếc ghe bầu chở đầy những cuộn rơm vàng óng nối đuôi nhau cập bến; khám phá sân chim, đi bộ trong khu bảo tồn thiên nhiên rừng ngập mặn; thăm trang trại hữu cơ, thưởng thức mỹ vị Vàm Hồ.

Chợ rơm trên sông Ba Lai (ảnh: Hội Nông dân tỉnh Bến Tre)

Trên đường về Thành phố Hồ Chí Minh, đoàn ghé tham quan Nhà thờ Cù Lao Lá (xã Mỹ Chánh Hòa) và Tòa thánh Châu Minh - Cao đài tiên thiên (xã Tiên Thủy), nơi không chỉ là địa điểm sinh hoạt tâm linh của tín đồ đạo Cao Đài mà Tòa thánh còn là điểm đến có giá trị văn hóa - lịch sử đối với những người yêu thích du lịch, khám phá.

Tác giả:Trúc Giang

Food

Attractions