CỔ CHIÊN - DÒNG SÔNG KỂ CHUYỆN MỘT VÙNG ĐẤT

26/08/2026

Có những dòng sông đi qua một vùng đất rồi trở thành một phần của vùng đất ấy. Cổ Chiên là một dòng sông như vậy!

Vẽ đẹp sông nước cù lao Ảnh: Nguyễn Đức Liêm

Từ sông Tiền, dòng Cổ Chiên xuôi theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, trải dài qua vùng hạ lưu Mekong trước khi hòa mình vào Biển Đông qua hai cửa Cổ Chiên và Cung Hầu. Trên hành trình ấy, dòng sông mang theo phù sa, nguồn nước, bồi đắp nên những vùng đất trù phú và tạo dựng một không gian sinh thái đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống cư dân ven sông. Qua hàng trăm năm, nơi đây chứng kiến những vùng đất được khai phá, xóm làng hình thành, ghe thuyền xuôi ngược và nhiều nghề nghiệp phát triển từ lợi thế của đất và nước. Ngày nay, dòng Cổ Chiên không chỉ là mạch nguồn nuôi dưỡng đời sống mà còn mở ra hành trình du lịch đầy hấp dẫn, đưa du khách từ không gian sông nước miệt vườn, qua những làng quê, cồn bãi xanh tươi, đến với biển Ba Động – kết nối những trải nghiệm đặc sắc trong hành trình từ sông ra biển.

Dòng Cổ Chiên bên đô thị Vĩnh Long - mạch nối giữa không gian sông nước và nhịp sống hôm nay (Sưu tầm)

Lịch sử vùng đất này gắn với quá trình khai phá phương Nam từ khá sớm. Tháng 4 năm 1732, chúa Nguyễn Phúc Trú thành lập châu Định Viễn và dựng dinh Long Hồ, một dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành vùng đất Vĩnh Long và khu vực phía Nam sông Tiền.

Đáng chú ý, vùng Tầm Bào - nơi về sau đặt trị sở Long Hồ dinh, được Đại Nam nhất thống chí mô tả là vùng đất màu mỡ, do phù sa sông Cổ Chiên bồi đắp, nước sông ngọt quanh năm, thuận lợi cho trồng trọt, chăn nuôi và sinh hoạt. Những điều kiện tự nhiên ấy đã góp phần tạo nền tảng để cư dân đến khai phá, định cư và phát triển sản xuất.

Đến năm 1832, danh xưng tỉnh Vĩnh Long chính thức ra đời dưới triều vua Minh Mạng. Qua các thời kỳ, địa giới hành chính nhiều lần thay đổi; vùng đất Long Hồ dinh thuở đầu cũng có phạm vi rộng, gắn với những khu vực ngày nay thuộc Bến Tre và Trà Vinh. Điều đó cho thấy sự gắn bó giữa các vùng đất dọc Cổ Chiên đã có từ lâu trong lịch sử, trước cả những đường ranh hành chính hiện đại.

Ngày nay, khi Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh đã hợp nhất thành tỉnh Vĩnh Long, dòng Cổ Chiên càng có thể được nhìn như một trục không gian liên kết. Từ những vùng đất phù sa đến miệt vườn, làng nghề và vùng ven biển, dòng sông đưa du khách đi qua nhiều lớp giá trị của một vùng đất được hình thành từ sự giao thoa giữa sông nước, thiên nhiên và đời sống con người.

Từ phù sa đến những miền cây trái

Chôm chôm mùa chín rộ (Mekong Travel cung cấp)

Cổ Chiên mang theo nguồn phù sa và nước ngọt, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và hình thành những vùng cây trái trù phú. Dọc dòng sông là những không gian miệt vườn tiêu biểu như Cù lao An Bình (xã An Bình), Cù lao Dài (xã Quới Thiện), Cù lao Long Trị (xã Hưng Mỹ) cùng nhiều vùng cây ăn trái khác. Cù lao An Bình hiện vẫn là điểm đến nổi bật với các vườn trái cây và trải nghiệm du lịch sinh thái; Cù lao Dài nằm giữa sông Cổ Chiên, được phù sa bồi đắp và duy trì những vườn cây xanh tốt qua nhiều thế hệ. Theo dòng Cổ Chiên, không gian miệt vườn còn mở rộng đến Chợ Lách - Cái Mơn, nơi nổi tiếng với nghề trồng cây ăn trái và sản xuất cây giống. Những vùng đất này tạo nên một không gian nông nghiệp đặc trưng, đồng thời là nền tảng để phát triển các trải nghiệm du lịch gắn với vườn cây, sản vật và đời sống của người dân.

Bởi vậy, một chuyến đi trên Cổ Chiên không chỉ dừng ở việc ngắm cảnh. Du khách có thể bước vào một khu vườn, nghe câu chuyện về mùa vụ, thưởng thức trái cây tại chỗ và hiểu thêm về quá trình tạo nên sản vật từ đất đai, nguồn nước đến công sức của người trồng. Chính sự gắn bó giữa cảnh quan và đời sống làm nên sức hấp dẫn riêng của du lịch sông nước: một hàng cây bần ven bờ, đám lục bình trôi lững lờ, hay một chiếc ghe chở nông sản đều có thể trở thành một phần của trải nghiệm.

Khi đất gặp lửa bên dòng sông

Làng nghề gạch gốm đỏ Mang Thít trên kênh thầy Cai (Sưu tầm)

Nếu những vườn cây cho thấy giá trị của phù sa, thì gạch gốm Mang Thít lại kể câu chuyện về đất và nghề. Theo tư liệu địa phương, nghề gạch ngói ở Vĩnh Long đã hình thành từ cuối thế kỷ XIX; năm 1887, đã có những lò gạch thủ công hoạt động tại khu vực nay thuộc phường Thanh Đức, tỉnh Vĩnh Long. Về sau, nghề phát triển mạnh và lan rộng dọc hệ thống sông rạch, tạo nên một vùng sản xuất gạch gốm quy mô lớn.

Trong thời kỳ hưng thịnh, khu vực này có khoảng 3.000 lò, trải dài khoảng 30 km, tạo việc làm và sinh kế cho đông đảo cư dân. Điều làm nên sức sống của nghề không chỉ là nguồn đất sét từ vùng phù sa, mà còn là hệ thống sông rạch thuận lợi cho vận chuyển nguyên liệu và đưa sản phẩm đi nhiều nơi. Từ những lò nung đỏ lửa, gạch ngói và gốm đã theo ghe thuyền tỏa đi khắp vùng.

Ngày nay, những lò gạch còn lại ở Mang Thít trở thành dấu ấn đặc biệt của du lịch Vĩnh Long. Đây không chỉ là những công trình cũ cần được bảo tồn, mà còn là chứng tích của một nghề từng giữ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế của cộng đồng. Quy hoạch bảo tồn và phát huy khu lò gạch, gốm Mang Thít cũng đang được tỉnh định hướng gắn với phát triển du lịch và gìn giữ giá trị di sản làng nghề.

 Từ những dòng nước cũ đến hành trình du lịch mới

Du khách trải nghiệm đạp xe trên cồn Chim (TTXTDL)

Giá trị của dòng Cổ Chiên không nằm ở một điểm đến riêng lẻ, mà ở khả năng mở ra một hành trình liên tục giữa thiên nhiên, văn hóa và đời sống. Từ Bến cảng hành khách Vĩnh Long, du khách có thể bắt đầu hành trình theo đường sông, đi qua những vùng cây trái trên Cù lao An Bình, tìm hiểu câu chuyện đời và nghề ở làng gạch gốm đỏ Mang Thít, tiếp tục đến Chợ nổi dừa sông Thom, trải nghiệm du lịch cộng đồng tại Cồn Hô, Cồn Chim, thưởng thức sản vật địa phương và khám phá những nét văn hóa được hình thành từ đời sống sông nước. Hành trình ấy có thể tiếp tục xuôi về phía biển, nơi câu chuyện về sông nước chuyển sang câu chuyện của biển đảo, lịch sử và tín ngưỡng. Khu Di tích đường Hồ Chí Minh trên biển (xã Thạnh Phong) gợi nhắc một chương đặc biệt trong lịch sử đấu tranh của dân tộc, trong khi Lễ hội Nghinh Ông (xã Mỹ Long) phản ánh đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân ven biển.

Một hành trình như vậy không cần quá nhiều công trình nhân tạo để tạo sức hút. Giá trị nằm ngay trong những gì vùng đất đang có: dòng sông, vườn cây, làng nghề, cộng đồng cư dân, những di tích lịch sử và không gian văn hóa ven biển. Khi được kết nối thành một tuyến trải nghiệm, mỗi điểm đến không còn đứng riêng lẻ mà bổ sung cho nhau, giúp du khách hiểu Vĩnh Long qua nhiều lớp cảnh quan và câu chuyện.

Làng nghề gạch gốm Mang Thít - dấu ấn của một vùng đất được tạo nên từ phù sa, đất và lửa (Sưu tầm)

Cổ Chiên đã chảy qua hơn ba thế kỷ của một vùng đất - từ những ngày Long Hồ mở đất, qua những mùa cây trái, những lò gạch đỏ và những xóm làng ven sông, đến nhịp sống hôm nay. Dòng nước mang theo phù sa, còn con người để lại bên bờ sông những lớp ký ức và giá trị được truyền qua nhiều thế hệ.

Hôm nay, Cổ Chiên không chỉ là một dòng sông để ngắm nhìn, mà còn là hành trình đưa du khách đến gần hơn với lịch sử, thiên nhiên và đời sống của Vĩnh Long. Và khi những chuyến đi mới bắt đầu, dòng sông ấy lại mở ra một chương mới - để mỗi người đến đây có thể mang theo một phần ký ức về vùng đất bên dòng Cổ Chiên. Bởi dòng sông vẫn chảy, và câu chuyện của Vĩnh Long vẫn đang được viết tiếp./.

Tác giả: Kiều Duyên

Ẩm thực

Địa điểm