Từ đất và lửa đến hành trình du lịch giáo dục: Gìn giữ nghề gốm đỏ Vĩnh Long

26/08/2026

Từ nguồn đất sét phù sa nguyên sinh của vùng sông nước Cửu Long, qua đôi bàn tay khéo léo cùng kinh nghiệm được trao truyền từ nhiều thế hệ, nghề làm gốm ở Vĩnh Long đã tạo ra được nhiều sản phẩm mang vẻ đẹp mộc mạc, giản dị đậm chất miền Tây Nam Bộ. Không cầu kỳ bởi những lớp men bóng bẩy hay những gam màu rực rỡ, gốm Vĩnh Long gây ấn tượng bởi sắc đỏ tự nhiên, bề mặt thô mộc và những đường nét giàu tính tạo hình. Đằng sau mỗi sản phẩm là câu chuyện về đất, lửa và trên hết là câu chuyện về người thợ gắn bó nhiều năm với món nghề truyền thống.

Điều làm nên bản sắc của gốm đỏ trước hết nằm ở nguyên liệu. Vùng đất phù sa ven sông sở hữu nguồn đất sét thích hợp cho nghề làm gạch, gốm. Sau quá trình khai thác đất được xử lý nhàu luyện để đạt đến độ dẻo nhất định kế tiếp là đến bước tạo hình rồi cho vào lò nung. Khi gặp lửa ở nhiệt độ thích hợp, đất chuyển mình thành những màu đỏ đẹp mắt - một sắc màu mộc mạc nhưng phản ánh đúng sự kết hợp giữ nguồn sản vật tài nguyên thiên nhiên và tri thức dân gian được tích luỹ qua nhiều thế hệ.


Một trong những công đoạn làm gốm (Quỳnh Như)

Nếu gạch ngói từng đáp ứng nhu cầy xây dựng của người dâng vùng Tây Nam Bộ thì sự phát triển của nghề gốm truyền thống mở ra một khoảng không gian sáng tạo rộng hơn cho những người nghệ nhân. Từ những sản phẩm dân dụng gắn bó trong cuộc sống của thường ngày của người dân địa phương, gốm Vĩnh Long từng bước đa dạng hơn về kiểu dáng, kích thước và công năng tiến đến sản xuất các sản phẩm gốm mỹ nghệ, trang trí. Đặc biệt gốm đỏ không tráng men đã trở thành thương hiệu nhận diện riêng, tạo nên giá trị khác biệt giữa nhưng sản phẩm gốm sứ khác trên thị trường. Hiện tại nghề làm gốm vẫn được tiếp nối và định hướng phát triển thương hiệu sản phẩm gốm thủ công Vĩnh Long vươn xa hơn trên thị trường trong và ngoài nước.

Hiện nay, tại Vĩnh Long có 02 cơ sở tổ chức hoạt động tham quan, trải nghiệm nghề làm gốm, nơi du khách không chỉ được tìm hiểu quy trình sản xuất mà còn được trực tiếp thực hành, tự tay tạo nên những sản phẩm gốm dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân tại Cơ sở sản xuất gốm Thanh Đức và Làng gốm Tư Buôi, phường Thanh Đức, tỉnh Vĩnh Long. Đối với những người lần đầu được tiếp xúc với nghề gốm, việc được tận mắt chứng kiến các công đoạn sản xuất có thể mang lại những trải nghiệm rất khác so với việc chỉ mua một sản phẩm hoàn chỉnh. Một chiếc bình, một chậu cây khi được đặt trên kệ nó chỉ đơn giản là một món đồ đẹp để trang trí, nhưng khi thật sự nhìn thấy được giá trị của nó xuất phát từ đất qua bàn tay lấm tấm những giọt mồ hôi đang chảy vì ngọn lửa nghề đầy nhiệt huyết thì nó lại là món quà vô cùng ý nghĩa chứa đựng cả một nền nghệ thuật và văn hoá của người dân vùng đất Vĩnh Long.

Một số sản phẩm gốm qua đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân (Ảnh: Quỳnh Như)

Chính những điều vô cùng giá trị này đã mở ra nhiều tiềm năng để nghề gốm trở thành một nội dung quan trọng trong phát triển du lịch giáo dục tại Vĩnh Long. Du lịch giáo dục qua nghề thủ công truyền thống không đơn thuần là đưa học sinh, sinh viên hay du khách đến với một cơ sở làm gốm để tham quan, đó là quá trình để biến không gian ở một làng nghề trở thành một “lớp học mở” – nơi mà học sinh được truyền tải một cách sống động về lịch sử địa phương, văn hóa, khoa học tự nhiên, mỹ thuật và kỹ năng lao động thực tế.

 Hoạt động trải nghiệm có thể được xây dựng theo mô hình “một ngày làm thợ gốm”, trong đó người học được giới thiệu về nghề và quan sát nghệ nhân thao tác, từ đó các bạn có thể tự tạo hình một sản phẩm nhỏ và tìm hiểu quá trình nung. Những sản phẩm đơn giản do chính các bạn học sinh thực hiện có thể trở thành món quà lưu niệm, đồng thời tạo ra sự kết nối cá nhân với văn hóa địa phương.

Đối với sinh viên và những người quan tâm đến nghệ thuật, thiết kế hay du lịch, nghề gốm còn mở ra một không gian nghiên cứu rộng hơn. Từ đây có thể tìm hiểu về thiết kế sản phẩm thủ công, nghệ thuật tạo hình, xây dựng thương hiệu địa phương, hay các kỹ thuật sáng tạo và khả năng đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm hiện đại.

Lớp lớp tập huấn kỹ năng thuyết minh, hướng dẫn khách du lịch đến học tập tại Cơ sở sản xuất gốm Thanh Đức tại phường Thanh Đức, tỉnh Vĩnh Long (Quỳnh Như)

Các em học sinh đến trải nghiệm và tìm hiểu về quy trình làm ra sản phẩm gốm tại điểm Làng gốm Tư Buôi, phường Thanh Đức, tỉnh Vĩnh Long (Làng gốm Tư Buôi)

 

Định hướng phát triển du lịch giáo dục qua nghề thủ công truyền thống không chỉ nhằm mục đích tăng lượng khách tham quan mà quan trọng hơn chính từ điều này sẽ tạo ra một phương thức mới để bảo tồn và phát huy nghề làm gốm bằng cách cho du khách trải nghiệm trực tiếp. Khi những du khách trẻ được trực tiếp chạm tay trần vào đất và tự mình tạo hình ra một sản phẩm bằng gốm trên đôi bàn tay của mình thì những giá trị truyền thống vốn chỉ được lưu truyền trong phạm vi gia đình hay cơ sở sản xuất sẽ có cơ hội được lan tỏa rộng hơn.

Gốm Vĩnh Long không chỉ là câu chuyện về một nghề truyền thống mà nó còn là câu chuyện của con người trước thiên nhiên về cách những giá trị đã cũ tìm được sức sống mới và về cách mà một sản phẩm thủ công truyền thống trở thành cầu nối giữa các thế hệ. Khi nghề gốm truyền thống được đặt trong không gian của du lịch giáo dục, mỗi sản phẩm được tạo ra không chỉ được sử dụng hay trưng bày, mà còn có thể trở thành một “bài học” về văn hóa, lao động, sáng tạo và tình yêu đối với quê hương./.

                                                                                      Tác giả: Quỳnh Như

Ẩm thực

Địa điểm