Chạm vào hồn văn hóa Khmer ở làng nghề chế tác mặt nạ, mão và tượng Phật Phường Nguyệt Hóa

09/06/2026

Có những hành trình không chỉ để ngắm nhìn mà để cảm nhận. Và chuyến đi về vùng Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long, là một trải nghiệm như thế. Nơi tôi được bước vào không gian văn hóa Khmer Nam Bộ còn lưu giữ nguyên vẹn qua từng chiếc mặt nạ, mão đội đầu và những pho tượng Phật đầy tính tâm linh.

Những pho tượng mang đậm dấu ấn văn hóa Khmer được tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo và niềm đam mê gìn giữ di sản của các nghệ nhân địa phương

Qua danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia Ao Bà Om, là con đường dẫn vào làng nghề khá yên bình, len qua hàng tre rợp mát, mái chùa Âng vàng rực và tiếng nhạc ngũ âm vang vọng đâu đó giữa buổi chiều miền Tây. Không gian nơi đây mang cảm giác chậm rãi, cổ kính như thể thời gian trôi nhẹ hơn.

Bước vào xưởng chế tác của các nghệ nhân Khmer, điều đầu tiên gây ấn tượng là màu sắc rực rỡ phủ kín căn nhà nhỏ. Những chiếc mặt nạ với ánh mắt sắc sảo, nụ cười huyền bí được treo ngay ngắn bên cạnh các mão đội đầu lấp lánh kim sa và tượng Phật đang trong quá trình hoàn thiện. Mỗi sản phẩm đều mang vẻ đẹp rất riêng, vừa nghệ thuật vừa linh thiêng.

Người nghệ nhân cẩn thận dùng cọ vẽ từng đường nét nhỏ trên khuôn mặt nạ. Ông kể rằng nghề này đã tồn tại qua nhiều thế hệ trong gia đình người Khmer nơi đây. Mỗi nhân vật trên mặt nạ đều có câu chuyện riêng, gắn với sân khấu rô băm, dù kê hay những truyền thuyết dân gian Khmer Nam Bộ.

Nghệ nhân Thạch An đang chế tác tượng Phật

Để hoàn thành một chiếc mặt nạ hay mão truyền thống, người thợ phải trải qua rất nhiều công đoạn: tạo khuôn, dán giấy, phơi khô, mài nhẵn rồi mới đến bước sơn vẽ và trang trí. Có những sản phẩm mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần mới hoàn thành. Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, đôi tay khéo léo và cả tình yêu sâu sắc với văn hóa dân tộc mình.

Ấn tượng nhất với tôi là khu vực chế tác tượng Phật Khmer. Những pho tượng mang dáng vẻ thanh thoát, gương mặt hiền từ và sắc vàng đặc trưng của Phật giáo Nam tông Khmer. Người nghệ nhân nói rằng khi làm tượng Phật, điều quan trọng nhất không chỉ là kỹ thuật mà còn phải giữ tâm thật tĩnh và thành kính.

Du khách thử mão và mặt nạ

Không khí trong làng nghề khiến tôi có cảm giác đây không đơn thuần là nơi sản xuất đồ thủ công. Mỗi sản phẩm được tạo ra giống như một cách để người Khmer giữ lấy ký ức văn hóa của dân tộc mình giữa cuộc sống hiện đại đang đổi thay từng ngày.

Điều đáng quý là dù nghề không mang lại thu nhập cao, nhiều nghệ nhân ở Nguyệt Hóa vẫn quyết tâm bám nghề và truyền dạy cho lớp trẻ. Họ hiểu rằng nếu những chiếc mặt nạ, mão hay tượng Phật truyền thống biến mất, một phần hồn cốt văn hóa Khmer Nam Bộ cũng sẽ dần phai nhạt.

Rời Nguyệt Hóa khi chiều xuống, tôi vẫn nhớ mãi hình ảnh những đôi bàn tay nhuốm màu sơn đang lặng lẽ “thổi hồn” vào từng sản phẩm. Đó không chỉ là nghề thủ công, mà là hành trình gìn giữ bản sắc văn hóa bằng tất cả niềm tự hào và tình yêu quê hương của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Bài, ảnh: Hoan Nguyễn

Ẩm thực

Địa điểm